Sudan'da Beşir'in ve yardımcılarının UCM'de yargılanması için anlaşmaya varıldı

Sudan'da Beşir'in ve yardımcılarının UCM'de yargılanması için anlaşmaya varıldı

Çarşamba, 12 Şubat, 2020 - 11:45
Hartum/Ahmed Yunus-Muhammed Emin Yasin

Sudan hükümetinin attığı yeni adım ülke içerisinde geniş çaplı tartışmalara neden oldu. Hükümet tarafından yapılan açıklamada, başkent Cuba’da hükümetle müzakerelerde bulunan Darfur silahlı hareketlerinin talebine yanıt olarak, azledilen Devlet Başkanı Ömer el-Beşir’in ve yardımcılarının Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne (UCM) çıkarılması konusunda Darfur'daki silahlı gruplarla uzlaşıldığı bildirildi.

Sudan hükümetinin bu adımı, siyasi güçler ve partiler tarafından geniş çapta onay alırken bazı taraflar ise çekincelerini dile getirdi. Diğer yandan Beşir’in savunma ekibinden bir avukat, müvekkilinin Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne (UCM) teslim edilmesini reddetti. Ancak karara ilişkin yorumlar, Beşir'in UCM’ye çıkarılmasının teslim edileceği anlamına gelmediğini, bilakis yerel ve uluslararası yargıçların önünde Sudan’da yargılanacağını gösteriyor.

Uluslararası Ceza Mahkemesi, azledilen Devlet Başkanı Ömer Beşir, eski Savunma Bakanı Abdurrahim Muhammed Hüseyin, Güney Kordofan Valisi Ahmed Harun ve Cancavid milislerinin lideri Ali Kuşeyb hakkında Darfur'da işlenen savaş ve insanlık suçları dolayısıyla 2009 yılında tutuklama emri çıkardı. Ardından 2010 yılında Beşir'e karşı soykırım suçlamasıyla ikinci bir tutuklama emri çıkarıldı.

Uluslararası Ceza Mahkemesi, geçen yıl yapılan kitlesel protestolardan sonra görevden alınan Beşir'i yargılamaya çalışıyor, fakat eski devlet başkanı ve yardımları mahkeme önüne çıkmayı reddediyorlar. Beşir, mahkeme tarafından kendisine yöneltilen suçlamaları kendi iktidarına yönelik düzenlenen Batılı bir komplonun parçası olarak değerlendirmiş ve “Uluslararası Ceza Mahkemesi, ayaklarımın altındadır” demişti.

Beşir rejiminin Nisan 2019'da gerçekleştirilen halk devrimi ile devrilmesinin ardından kendisinin ve yardımcılarının ülke içerisinde mi yoksa UCM’de mi yargılanacakları konusunda geniş çaplı bir tartışma yapılmıştı. Ancak Güney Sudan'ın başkenti Cuba’da müzakereye devam eden Sudan hükümeti ile silahlı hareketler söz konusu isimlerin Lahey’e teslim edilmesi konusunda uzlaştı.

Sudan Egemenlik Konseyi ve hükümetin müzakere heyetinin bir üyesi olan Muhammed Hasan Teayişi dün yaptığı açıklamada geçiş hükümeti ve silahlı hareketlerin ‘Ömer el-Beşir'in ve yardımcılarının UCM önünde yargılanması’ hususunda anlaştıklarını söyledi. Darfur silahlı hareketleriyle yapılan müzakereler kapsamında anlaşmaya varıldığını kaydeden Teayişi, geçiş döneminde adaletin sağlanmasına yönelik kurumlar kurulmasının yanı sıra geçici adalet ve uzlaşı üzerine odaklanıldığını belirtti. Teayişi, kapsamlı bir barış anlaşmasına varmanın adaleti temin edecek kurumlar konusunda uzlaşı sağlamaktan geçtiği konusunda hemfikir olduklarını kaydetti.
Teayişi, Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından haklarında tutuklama emri çıkarılan isimlerin teslim edilmesi de dahil Darfur’da barışın sağlanması için 4 temel mesele üzerinde uzlaşıldığını belirttiği açıklamasında şunları söyledi:

“Yaraları adaletle iyileştirmediğimiz sürece adalete ulaşamayız. Darfur'da ve diğer bölgelerde masum insanlara karşı savaş ve insanlık suçları işlendiği gerçeğinden kaçamayız. Haklarında tutuklama emri çıkarılan kişilerin Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne teslim edilmesine karar verdik.”

Teayişi, Darfur'da işlenen suçların soruşturulması ve yargılamaların yapılması için özel bir mahkemenin kurulması hususunda da uzlaşıldığını açıkladı. Ayrıca ilgili özel mahkeme ve ulusal yargıya ilişkin bazı noktaların çözüme kavuşturulmasının ardından geçici adalet ve uzlaşı dosyasının tamamlanacağını belirten Teayişi, krizin kökenlerinin ele alındığı süreçte mağdurlar için adalet sağlanmadıkça bu konuda başarılı olunamayacağını vurguladı.

Ömer el-Beşir’in avukatı, siyasi bir mahkeme olması dolayısıyla Beşir’in UCM önünde yargılanmasına ilişkin yapılan anlaşmayı reddettiğini duyurdu. Sudan yargı sisteminin bunun gibi her türlü meselenin üstesinden gelmeye kadir olduğunu kaydetti. Ayrıca adaletin uluslararası boyuta taşınmasını reddettiklerini ifade eden avukat, Sudan yargısının bu suçlamaları değerlendirme gücüne ve yeterliliğine sahip olduğunu dile getirdi.

Şarku’l Avsat’ın kaynaklardan edindiği bilgilere göre haklarında tutuklama emri çıkarılan isimlerin Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde yargılanması, bu kişilerin mahkemenin Lahey’deki merkezine teslim edilmesi anlamına gelmiyor. Kaynaklar, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nden hakimlerin de katılımıyla söz konusu şahısların ülkede yargılanmasına ilişkin istişareler yapıldığını aktardılar.

Hükümet Sözcüsü ve Kültür ve Enformasyon Bakanı Faysal Muhammed Salih, Yüksek Barış Konseyi toplantısında, haklarında tutuklama emri çıkarılanların Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde yargılanması için daha önce onay verildiğini söyledi.

Yüksek Barış Konseyi, Egemenlik Konseyi üyeleri, Başbakan Abdullah Hamduk, 6 bakan ve ulusal çapta kabul görmüş 4 isimden oluşuyor.

Şarku’l Avsat’a konuşan Bakan Salih, hükümet ile Darfur hattındaki silahlı hareketler arasında devam eden müzakerelerin dünkü oturumunda, haklarında tutuklama emri çıkarılan kişilerin Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne teslimi hususunda anlaşmaya varıldığını söyledi.

Sudan Komünist Partisi Merkez Komitesi Üyesi Salih Mahmud, devrik Devlet Başkanı Ömer el-Beşir’in Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne teslim edilmesinin, Sudan halkının büyük bir kesimi tarafından ısrarla talep edildiğine dikkat çekti. Beşir’in ülkenin tüm bölgelerinde yaşanan suçlardan doğrudan sorumlu olduğunu dile getiren Mahmud, insan haklarını savunan ulusal ve uluslararası kuruluşların en önemli taleplerinden birinin Beşir’in ceza davası kapsamında yargılanması olduğunu kaydetti. Ayrıca Sudan ve Afrika yargı sistemlerinin Beşir’in yargılanması için gerekli ehliyete sahip olmadığını belirten Mahmud, bunu gerçekleştirebilecek olanın Uluslararası Ceza Mahkemesi olduğunu söyledi.

Salih ayrıca tüm yasal ve ahlaki gerekçelerin Beşir'in Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde yargılanması gerektiğine işaret ettiğini ve böylece zalimlerin adaletten kaçışı olmadığını anlayacaklarını kaydetti.

Sudan Halk Kongresi Partisi Genel Sekreteri Beşir Adem Rahmet prensipte, haklarında tutuklama emri çıkarılan kişilerin Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından yargılanmasından yana olduklarını söyledi. Adalet ilkesinin bunu gerektirdiğini belirten Rahmet ancak ülkedeki mevcut şartlarda bu tür bir adımın siyasi ve güvenlik sorunlarına neden olabileceği uyarısında bulundu.

Uluslararası Ceza Mahkemesi, Beşir için ilk tutuklama emrini 2009 yılında çıkardı ve bu kararla birlikte ilk kez iktidarda olan bir devlet başkanı hakkında tutuklama emri verilmiş oldu. Mahkeme bu karardan 1 yıl sonra bir başka tutuklama emri daha yayınladı. Beşir, zorla sınır dışı etme, soykırım, işkence ve tecavüz gibi insanlığa karşı işlenen suçların yanı sıra sivillere yönelik saldırılarda bulunduğu için savaş suçu işlemekle de karşı karşıya. Darfur’daki silahlı hareketler ve bölge sakinleri uzun zamandan beri Beşir'in yargılanmasını istiyorlar.

Darfur'daki çatışma 2003 yılında başladı ve hükümet güçleri ile Cancavid milisleri, zulüm ve soykırım yapmakla itham edildi. Birleşmiş Milletler (BM), çatışmaların yaşandığı yıllarda yaklaşık 400 bin kişinin öldüğünü belirtiyor. 2010 yılından bu yana -son üç yılda meydana gelen bazı hafif çatışmalar dışında- Darfur'da büyük ölçüde sakinlik hakim.


Editörün Seçimi

Multimedya