Petrol üretimi durursa Libya'yı toplumsal kriz bekliyor

Petrol üretimi durursa Libya'yı toplumsal kriz bekliyor

Perşembe, 30 Ocak, 2020 - 12:15
Brega Petrol Şirketindeki petrol tanklarının yandan görünümü (AFP)
Kahire/Cemal Cevher

Libya Ulusal Ordusu (LUO) ve Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) arasında Trablus’un çevresinde meydana gelen çatışmalar sürüyor. Uzmanlara, vatandaşlara ve sivil aktivistlere göre ise çatışmalar sebebiyle petrol üretimi tamamen durursa Libya halkı, artık ‘ülke tarihinde en zor’ olarak nitelendirilen yeni bir aşamaya hazırlanmak zorunda.

3 gün önce, Libya Ulusal Petrol Kuruluşu (NOC) Başkanı Mustafa Sanaullah, günlük yaklaşık 1,2 milyon varilden 262 bin varile düşen petrol üretiminin durması halinde Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) üyesi ülkedeki durumun seyri hususunda uyarılarda bulundu. Sanaullah, kuruluşta üretimin, yakın bir zamanda birkaç günde 72 bin varile gerileyeceği hususundaki endişelerini de dile getirdi.

1985 yılında keşfedilmesinden bu yana Libya petrolü, gelirleri birçok sektöre dağılması ve devlet çalışanlarının maaşlarının bu gelirlerden ödenmesi sonrasında ‘vatandaşların gıdası’ olarak görülmeye başlandı. Ancak Trablus’taki savaşın derinleştirdiği sert siyasi bölünme ışığında, vatandaşların yaşam koşulları da büyük ölçüde kötüleşti.

Bingazi Üniversitesi’nde Ekonomi Profesörü Atiye el-Fituri, petrol üretim sürecine hızla geri dönülmemesi halinde Libya’nın yaşayabileceği olumsuz koşullara değindi. Fituri, bu koşulların, başta paralel piyasada doları daha da artıracağını, özel sektöre banka kredileri sağlanamamasının yanı sıra devlet memurlarının maaşlarında kesintiye neden olacağını belirtti.

Atiye el-Fituri, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, üretim sürecinin durması halinde durumun, gerekenden daha fazla düşüş yaşayacağını, benzin ve gaz gibi önemli emtialarda yaşanacak sıkıntıların yanı sıra yüksek enflasyonun, düşük emtia arzının ve bankalarda likidite eksikliğinin baş göstereceğini söyledi. Fituri ayrıca, Libyalıların, 2017 yılında olduğu gibi iki duruma maruz kalacağına da dikkati çekti.

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), yayınladığı bir raporda, Libya’nın en yüksek işsizlik oranına sahip Arap ülkeleri arasında ikinci sırada yer aldığını belirtti. Uzmanlar, bu yüksek oranın, vatandaşların yerlerinden edilmesine yol açan savaş ve çatışmalardan kaynaklandığını vurguladı.

Birleşmiş Milletler’in (BM) Libya Özel Temsilcisi Gassan Selame, eski tarihli bir açıklamasında, “Libya, zengin bir ülkedir, ancak şu an 7 Libyalıdan birinin insani yardıma ihtiyacı var. Yani bu ülkede bir soygun yaşanıyor” demişti.

Sebha da dahil, ülkenin güneyindeki şehirlerin vatandaşları, gaz tüpünün fiyatının 80 dinara fırladığını, destekli benzinin litre fiyatının yaklaşık 2 dinara yükseldiğini ve bu rakamın bazı bölgelerde 3 dinar olduğunu vurguladı.

Öte yandan Temsilciler Meclisi üyesi Milud el-Esved, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, “Petrol ihracatının durması, oldukça üzücü bir durum. Bu, zaten karmaşık olan sahneyi daha da karmaşıklaştıracak ve ülke ekonomisine etkileri, çok olumsuz olacak” ifadelerini kullandı. Esved, durma nedeniyle ekipmanları, boruları ve kuyuları içeren teknik faaliyetler de dahil, birçok olumsuzluğun baş göstereceğini ifade etti.

LUO Komutanı Mareşal Halife Hafter’in yandaşları, ordu güçlerinin Petrol Hilali bölgesinde, Brega sahasında ve Mısır sınırındaki Tobruk şehrinde petrol saha ve limanlarının güvenliğini denetlediği bazı petrol limanlarını faaliyete kapattı. Hafter yandaşları, söz konusu adımın, UMH’nin Serrac milislerine yönelik harcamalarını durdurma girişimi çerçevesinde geldiğini söyledi.

Ancak Libya’nın batısındaki Rikdalin şehri milletvekili Esved, “Petrol gelirleri, devletin genel hazinelerine gidiyor, başkasının değil. Tüm taraflara, ülkenin kaynaklarını müzakere kartı olarak kullanmama çağrısı yapıyoruz. Petrol üretimini durdurma meselesi, siyasi desteğe ulaşma yolunda yatırım sözleşmeleri ve anlaşmalarını müzakere etmek ve vaat etmek gibidir. Herkes, insanların paralarının ve yeteneklerinin kimse için siyasi bir kart olmadığını anlamalıdır” ifadelerini kullandı.

Sanaullah, petrol üretiminin durdurulmasının vatandaşların yaşamları üzerindeki olumsuz etkilerine çok fazla değinmezken, diğer teknik ve çevresel sorunlara yoğunlaştı. Üretimin aniden durmasının bir felaket olduğunu söyleyen Mustafa Sanaullah, boru hatlarının içinde kalan ham petrolün zaten aşınmış olan bu boruları ve yüzey ekipmanlarını, ciddi şekilde zarara uğratacağını ve ne yazık ki etkilerinin uzun yıllar boyunca devam edeceğini ifade etti. Son beş yıl içerisinde, petrol tesislerinin bölgesel muhafızlarının başı İbrahim Cadran tarafından yürütülen kışkırtıcı faaliyetler dolayısıyla boru hatlarında 817 sızıntı kaydedildi. 

Sanaullah, Libya’da yolsuzluk ve adaletsizlik itiraflarına yönelik uyarı yaparken, “Ekonomik durum dolayışla öfkeliyiz. Ancak petrol üretiminin durdurulması gibi yasadışı bir eylemde bulunmak, yalnızca Libya devletinin yoksullaşmasına ve hukukun üstünlüğünün erozyona uğramasına yol açacaktır. Ulusal Petrol Kuruluşu’nun, petrol üretimini artırmak için iddialı programa ihtiyaç duyulan bütçeyi alamayacağını öğrendik. Bu durum, Libya halkının önümüzdeki yıllarda, beklediğimiz gibi, milyarlarca dolar kaybedeceği anlamına geliyor” dedi.

Bu korkular karşısında birçok Libyalı, ilerleyen günlerde neler olacağı konusunda kafa karışıklığı yaşıyor. Bu çerçevede sosyal medya öncülerinden Salim el-Hayuni, Libya halkının, geçmişte olduğu gibi petrol pompalama faaliyetlerini durdurulması ya da yeniden başlatılması hususunda kafa karışıklığı yaşadığını ve her iki durumda da kendilerini soyguna uğramış gibi hissettiklerini vurguladı.

Petrol üretiminin durmasından bu yana, Libya Para Piyasası'nın kurucusu Süleyman eş-Şahumi, “Özellikle de bölünmüş Libya devletinin genel bütçesi için başka kaynakların yokluğu ortasında petrol ihracatı durmaya devam ederse bu, ekonomi üzerinde felaket sonuçlara yol açacak” dedi.

Şahumi, Facebook üzerinden yaptığı açıklamada, “Libya petrol ve gaz ihracatındaki kesintinin devamlılığı senaryosu ve Trablus’taki UMH kamu hazinesini besleyen gelirin azalması eğer devam ederse, bu durum çözüm yolları arayışına girmeyi gerektirir” ifadelerini kullandı.

Petrol üretiminin tamamen duracağı yönündeki korkular ışığında aktivist Yareb Barki, petrol pompalama faaliyetinin durması veya devam etmesi halinde de durumun Libya halkı açısından zararlı olduğunu vurguladı.

Barki, LUO’nun Trablus’u kurtarma operasyonu sonrasında UMH’nin, paralı askerleri seferber etmek için on milyarlarca dolar harcadığını ifade etti. Barki, “Petrol üretimini durdurma seçeneği yürürlükte, ama Libyalıların hayatlarını değiştirmeyecek. Elektrik, gaz veya likidite yok. Ama uluslararası topluma, Libya’ya yönelik olumsuz müdahale konusunda bir tavır takınması mesajı veriyor, Türkiye’nin Libya işgalini engelliyor” dedi.

Yareb Barki, “Teröristlerin ve milis liderlerinin kaynak üzerindeki kontrolü göz önüne alındığında Libyalılar, petrolün pompalanmasından da durdurulmasından da etkileniyor. Bu durum ise uluslararası toplumu, Libya kaynaklarının israfını azaltma sorumluluğunu üstlenmeye çağırıyor” şeklinde konuştu.

Süleyman eş-Şahumi ise “petrol gelirinin dağılımını, güvensizlik meselesini, devletin ekonomik kurumlarının birleşmesini ve güvensizliği iyileştirici bir mekanizmayı ele alan, doğrudan iki tarafın da kabul ettiği bir yol haritası olmalıdır” ifadelerini kullandı.


Editörün Seçimi

Multimedya