Avrupa'nın İran politikası: Havuç ve sopa

Avrupa'nın İran politikası: Havuç ve sopa

Çarşamba, 4 Aralık, 2019 - 08:00
Paris/Mişel Ebu Necm
İran nükleer dosyasıyla doğrudan ilgili Avrupa ülkelerinin politikası iki seçenek arasında gidip geliyor. Bunlardan ilki, nükleer anlaşmada öngörülen "ihtilaf çözüm mekanizmasının" harekete geçirilmesi. Bu durum, konunun tekrar BM Güvenlik Konseyi'ne getirilerek Tahran'a yönelik uluslararası yaptırımların önünün açılması anlamına geliyor.

İkinci seçenek ise AB tarafından anlaşmaya verilen desteğin vurgulanması, Ticareti Destekleme Enstrümanı'nın (INSTEX) harekete geçirilerek İran ekonomisini tehdit eden ABD yaptırımlarının etrafından dolaşılması olarak ön plana çıkıyor.

Her ne kadar üç Avrupa ülkesinin (Fransa, İngiltere ve Almanya) politik çizgileri net olmasa da “ihtilaf çözüm mekanizması” sopasının, yerini (henüz somut bir sonuç vermemiş olan) “INSTEX’’ havucuna bırakması muhtemel gibi duruyor.

Konuyu yakından takip eden Avrupalı diplomatik kaynaklar, İran nükleer dosyasının gelecekteki seyrini belirleyecek iki önemli toplantı olduğunu aktardı.

İran’ın nükleer programının Londra'da dün başlayan ve bugün de devam edecek olan NATO zirvesinde, İngiltere, Fransa, Almanya liderleri ile ABD Başkanı Donald Trump tarafından ele alınacağı belirtiliyor. Her ne kadar Fransa’nın üstlendiği arabuluculuk rolü eylül ayında aksaklığa uğramış olsa da heyetlerin de katılacağı bu toplantıda ABD tarafının pozisyonunun belirleyici olması bekleniyor. Trump’ın nükleer anlaşma karşıtı şiddetli tutumunun devam edip etmeyeceği ise merak konusu.

İkinci toplantının önümüzdeki cuma günü Avusturya’nın başkenti Viyana’da gerçekleştirilmesi ve ABD hariç  P5 + 1 ülkeleri grubu (Çin, Almanya, Fransa, Rusya, İngiltere) ile İran’ı bir araya getirmesi bekleniyor. Bu toplantıda Tahran’ın nükleer sözleşmeye dair yol haritasını ve atacağı adımları ifade etme fırsatı bulacağı kaydediliyor.

Batılıları özellikle endişelendiren konu ise ABD yaptırımlarının İran ekonomisine getirdiği zararın telafi edilmesi için üç Avrupa ülkesi ile Çin ve Rusya’ya verilen 60 günlük ek sürenin 6 ocak’ta sona ermesinin ardından İran’ın yapacağı açıklama...

Tahran şu ana kadar Avrupa ülkelerinin nükleer anlaşmada verdiği sözleri yerine getirmediği gerekçesiyle nükleer yükümlülüklerini bırakmada dört aşama gerçekleştirdi. Şu an beşinci aşamaya geçmeye hazırlanıyor. 

Diplomatik kaynaklara göre Avrupalıları kaygılandıran durum, İran’ın temel yükümlülükleri reddetmesi nedeniyle bir noktadan sonra sözleşmeden çekilmek zorunda kalacak olmaları. Kaynaklar, İran’ın tanıdığı ek sürenin bitmesini beklemeden Viyana’daki toplantının gerçekleştirilecek olmasını da bu sebebe bağlıyor.

 

Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Yves Le Drian'ın perşembe günü, Tahran'a karşı “caydırıcı silahı” temsil eden “ihtilaf çözüm mekanizmasını” etkinleştirme tehdidinde bulunmuştu. Aynı tehdit Almanya Dışişleri Bakanı Heiko Maas tarafından da dillendirilmişti. Söz konusu mekanizmanın etkinleştirilmesiyle Tahran’ın nükleer anlaşmada elde ettiği ayrıcalıkların sona ermesi ve meselenin tekrar BMGK’ya getirilerek Avrupa ülkelerinin de ABD’nin ‘azami baskı’ politikalarına katılması anlamına geleceği yönünde değerlendirmeler mevcut. Bu açıklamalara karşı İran’ın tepkisi, Meclis Başkanı Ali Laricani ve İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Abbas Musevi’den geldi. Laricani pazar günkü konuşmasında "(Avrupalılar) bu mekanizmaya başvururlarsa İran, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na (UAEA) karşı yükümlülüklerini ciddi bir şekilde yeniden gözden geçirmek zorunda kalacak" dedi.  Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Musevi de söz konusu mekanizmanın etkinleştirilmesinin, anlaşmanın sona ereceği anlamına gelebileceği uyarısında bulundu.

Ancak Avrupalıların İran'la var olan tansiyonun yükseltilmesi değil, meselenin diyalogla çözülmesi taraftarı olduğu bildiriliyor. Altı yeni ülkenin INSTEX mekanizmasına katılması da bunun en iyi kanıtı olarak gösteriliyor. E3 ülkeleri (Almanya, İngiltere ve Fransa) tarafından 30 Kasım’da yapılan ortak açıklamada Avrupa şirketlerini İran ile ticarette ABD yaptırımlarından korumayı, İran ile nükleer anlaşmayı ve ticareti meşru çerçevede devam ettirmeyi amaçlayan INSTEX'e Belçika, Danimarka, Finlandiya, Hollanda, Norveç ve İsveç'in hissedar olarak katıldığı belirtilmişti. Buna karşılığında da Tahran'dan Kapsamlı Nükleer Anlaşma çerçevesinde tüm yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmesi istenmişti.

Tahran, AB ülkelerini ABD yaptırımlarına karşı durmakta isteksiz olmakla suçluyor. Bazı kesimler ise ağır işleyen ve henüz somut bir adım atılmayan INSTEX  mekanizmasını nükleer programın durdurulmasını amaçlayan bir oyalamadan ibaret görüyor.

Editörün Seçimi

Multimedya