Dikey hiyerarşilerden kurtulmak için…

Dikey hiyerarşilerden kurtulmak için…

Salı, 19 Kasım, 2019 - 08:30
En azından son 150 yıldır şekillenen “ulus devlet”ler dünya sisteminin yapıtaşlarını oluşturdular. BM çatısı altında buluşan ulus devletler örgütlenme olarak yukarıdan aşağıya silahlı otoritenin insanları “vatandaşlık” kalıplarında şekillendirdiği bir tasavvurdur.

Sınır, bayrak, vatan gibi kutsanan sembollerin yanı sıra toprak ya da ırk için ölmek/şehitlik gibi kurgusallıkları da beraberinde getiriyordu. Ulus devlet ekonomi politiğini kapitalizme vatandaşını da laik-seküler kimliğe zorluyor. Elbette bunun bazı istisnaları var, ama genel olarak bu ana hattan sapılmadığını belirtebiliriz.

Bazı ulus devletler ise bizzat kurucu resmi ideolojiler ile sarmalanmış “kurucu ata” “ebedi önder” gibi kişi kültlerini de içermektedir.

Hiyerarşik itaat ettirme-otorite ilişkisi dikey olup bireyi değil devletin kendisini eksene alan bir tanrısallığa yol açmaktadır. Devlet tanrısı için kurban vermek, hukukun, ahlakın dışına çıkma normal hatta zorunluluk olarak görülebilmekte.

Aynı hiyerarşik dikey tahakküm ilişkileri dini cemaatlere de yansımakta. Dolayısıyla despot cemaatlerin kurdukları siyasal sosyal alanlar da aynı ulus devletler gibi tepeden inmeci ve dayatmacı bir karakteri üretmekte.

Türkiye’de ve birçok ülkede bu devletçi otoriteryanizmin içselleştirilmesi hakların ve değerlerin değil gücün ve güçlülerin değer görmesini sağlıyor.

Dikey ve dayatmacı otoriter tahakkümcü ilişki ağlarının çözülmesinin yolu ise karşı-yatay ilişki zihniyetinin teorisinin ve pratiğinin geliştirilmesiyle mümkün.

İstişareyi, beyin fırtınalarını, dayanışmayı, kolektif ağları, kooperatifçi paylaşım ekonomilerini çoğaltmak hiyerarşilerin gevşemesini ve çökmesini sağlayacaktır. Epistemolojiden, sosyal bilimlere, yerel yönetimlerden, dini yapılanmalara, ekonomik örgütlenmelerden kişisel ilişkilere kadar hiyerarşik olmayan yatay ilişki tarzları nasıl geliştirilebilir bunlara yoğunlaşmak gerek.

Çürüyerek çöken hiyerarşilerin altında kalmamak ise eş zamanlı olarak alternatifinin inşasıyla mümkün. 

DİĞER KÖŞE YAZILARI

Editörün Seçimi

Multimedya