İhvan’ın finans ayağı mercek altında

İhvan’ın finans ayağı mercek altında

Pazar, 17 Kasım, 2019 - 11:30
​Hayret Şatır ve Hasan Malik, 2007’de Müslüman Kardeşler liderinin soruşturmasına gidiyor (Getty)
Kahire/ Amr el-Tehami
1950’lerin sonlarında Hasan Malik, Müslüman Kardeşler Teşkilatı’na (İhvan-ı Müslimin) mensup olması dolayısıyla hapis cezasına çarptırılan bir babanın ve 7 çocuktan sorumlu bir annenin evladı olarak Kahire’nin el-Menyel mahallesinde dünyaya geldi.

Hasan, 12 yaşına geldiğinde hapishaneden yeni çıkmış olan babası onu, teşkilatın yeni bir üyesi olma yolunda İhvan liderlerinin hikayelerini, kurucusu Hasan el-Benna’nın kitaplarını okuyarak ve evlerine yakın bir camideki sohbet halkalarına katılarak benzer bir yolu izlemesini sağladı.

Ancak teşkilat içindeki ılımlı ve uzlaşmacı fikirleriyle tanınan babasının aksine Malik, savcılık soruşturması sırasında, İskenderiye Üniversitesi’nde tanıştığı bir başka genç ile finansal kolunu kurduğu İhvan’ın rotasında kilit rol aldı. Hasan Malik, kendisini ayrıca “eğitim konferanslarından ve öğrenci çalışmalarından sorumlu” olarak tanıttı. Malik’in üniversitede tanıştığı isim ise daha sonra örtüğün en güçlü isimlerinden biri olacak olan Hayret eş-Şatır’dı.

Bu görüşmeden yıllar sonra 1985 senesinde, Şatır’ın finans dünyasına girme isteği ve Malik’in de babasının Şubre el-Heyma şehrindeki yün dokuma fabrikasında çalışmayı bırakıp kendi işini kurma kararı ikiliyi yeniden bir araya getirdi.

İkisi arasındaki ortaklık, hızlı şekilde 4 şirketin kurulmasına olanak sağladı. Bu şirketler iplik ticareti için “el-Fecr”, bilgisayar programı ve donanımları satmak için “Selsebil”, “Ravac” Genel Ticaret ve İthalat Şirketi ve dayanıklı tüketim malları satışı için “el-Mustakbel” şirketleri oldu. Bunlar, Malik’in evinin arandığı sırada güvenlik güçleri tarafından ele geçirilen belgelerde de geçiyor.

Bu yarı-gizli ortaklık, iki ismin de finansal faaliyetlerinin İhvan’a bağlı olmadığını savunmasına rağmen, 90’lı yıllarda fonların örtülü şekilde teşkilata sağlandığı iddialarına yol açtı. Kahire’deki Amerikan Üniversitesi’nde ekonomi politikası Profesörü Amr Adili, örgütün sabit mallara yatırımlara ilişkin tehlikenin farkında olması dolayısıyla Müslüman Kardeşler liderlerine yönelik ticari faaliyetlerin gerçekleştiğini söyledi. Şarku’l Avsat’a konuşan Adili, “Nakit sermayeyle ticari yatırımlar veya malların çeşitli faaliyetlerde dağıtılması güvenli bir seçimdi” dedi.

Adili’ye göre bu genel yönelimin tek istisnası, yeni kuşağın eğitimi ve davasıyla ilgili örgüt ideolojisinin bir yansıması olarak örgüt liderine ait özel okullar inşa edip eğitim sektörüne yatırım yapmak oldu.

İki adamın yatırım faaliyetleri genişlerken ve elde ettikleri kâr “önemli seviyelere” ulaşırken Şatır, kendisini, örgütün fonlarının eski bir sorumlusu olan lider Nebil Mukbel’e alternatif olarak, örgütün fon idaresinde “hakkaniyetli ve en uygun” birey olarak tanımladı. İhvan’dan eski bir üye, örgüt dağılmadan önce son yıllarda Mukbel ile çalışıldığını belirtti.

2011 Devrimi sonrasında Şatır’ın özel ofisinde çalışan eski personele göre Şatır ve Malik, özel yatırımlarını (kendi yatırımlarından çok daha düşük oranda yatırımları bulunan) örgütün fonlarından ayırma kararı aldı.

Şatır’ın eski ofis çalışanının ifadeleri, örgütün üç üyesinin ifadeleriyle de tutarlı. Zira bu üyeler, örgütün, 2014 yılında Mısır Devleti tarafından kurulan İhvan’ın Envanter ve Fon Yönetimi Komitesi uygulamalarını da kapsayan kuruluşlarda “büyük yatırımlara” sahip olmadığını belirtti.

Söz konusu üyelere göre bu ifadeler, örgütün ticari faaliyetleri olduğunu kabul etmeyen Malik’in kullandığı eski tarihli ifadelerle çelişiyor. Malik, Şatır ile faaliyette olduğu yıllarda örgüte bağlı olan bazı adamlarda ortaklıkları bulunduğunu belirti. O dönemde birçok kişi kendisini, örgütün lideri olarak görüyordu. Bu çerçevede Hasan Malik, “Ben, Müslüman Kardeşler’in listesini ya da örgütün mürşidinin sorumluluklarını okumadım. Şatır’ın ortağı olduğum için tüm insanlar beni lider olarak düşündü” dedi.

2011 Devrimi sonrasında hapishaneden tahliye edilmesinin ardından Genel Mürşid Yardımcısı Hayret eş-Şatır’ın yetkileri genişledi. Kahire’nin doğusundaki ofisinde birçok örgütsel faaliyeti yönetti. Daha sonra örgütün 2012 yılında iktidara gelmesinin ardından ülke yönetiminde kilit bir oyuncu oldu.

Şatır’ın devrimden sonraki ofisinden bir personel, Hayret eş-Şatır’ın geniş yetkilerine değinirken, bunları bir “ahtapota” benzetti. Personel, “Hem iş meselelerinde hem de örgütün dahili işlerinde tüm alanlarda müdahalesi vardı. Herkes ondan korktuğu için bu minvalde hareket ediyordu” ifadelerini kullandı.

Örgütün iktidarda olduğu dönemde bu etki, devlet kurumlarına da yayılmıştı. Yatırım bakanlıklarının birinde eski bir asistan, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, “Yabancı heyetler, yetkili bakanlarla görüşmeden önce her zaman Hayret eş-Şatır ile bir araya gelirdi” dedi.

Şatır’ın hiddeti ve tahakkümü, zamanla Malik ile arasındaki ilişkiyi “kalıcı bir anlaşmazlığa” dönüştürdü. Malik ile çalışan ve ailesiyle temas halinde olan bir kaynağa göre bu durum, aile ilişkilerine, iki yetkilinin oğullarının birbirleriyle olan bağlarına da yansıdı.

Ancak Adili, bu anlaşmazlığı, iki adamın farklı toplumsal arka planı ve kendi yükseliş rotalarına dair farklı bakış açılarından kaynaklandığını belirtti. Amr Adili, “Şatır, Kutubçular grubunun (Seyyid Kutub’un fikirlerini takip eden grubun) adamıydı. Bu örgüt, ekonomik açıdan bir rol oynuyor. Temelden tüccar olan Malik ve ailesi ise aksine, ayrıntılara girmeden İhvan’a bağlıydı” ifadelerini kullandı.

Malik, savcılığın soruşturması sırasında söz konusu anlaşmazlığı onaylarken anlaşmazlığın, Şatır’ın 2006 yılında Genel Mürşid Yardımcısı pozisyonuna yükselmesinin ardından başladığını belirtti. Daha sonra iki adamın ortaklığı, Şatır’ın, Malik’in “örgütsel toplantıları kendilerine ait olan şirketin merkezinde yapmama” önerisine aldırış etmemesinin ardından dağıldı. Bu durum, anlaşmazlığın ana noktasıydı. Durum, ikilinin ilişkilerini de bozdu ve 2011 yılından sonra aralarındaki ortaklık sona erdi.

Daha sonra iki adam arasındaki ilişki, görev koordinasyonuna geri döndü. Genel Mürşid Yardımcısı, nüfuzunun azaldığı sinyali verdi. Mısır dışında yaşayan ve iki isme de yakın olan bir kaynak, “Şatır, Malik ile iş yapmak zorunda kaldı. Çünkü o, Mısır’ın ekonomik elitleri arasında tanınıyordu” açıklamasında bulundu.

Bu tercih, ceza davası nedeniyle cezaevinden Malik ile mektuplaşan ünlü iş adamı Hişam Talat Mustafa gibi Mısırlı iş adamlarının o zamanki rejimle sorunlarını çözebilmek hedefiyle Malik ile yazışmalarında da görüldü. Malik tutuklandığı sırada güvenlik güçleri tarafından Mustafa’ya atfedilen bir mektuba ulaşıldı. Mektupta Malik, Mustafa’ya cezaevinden çıkarılması karşılığında mallarının bir kısmından vazgeçmeye hazır olduğunu belirtiyordu. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgilere göre daha sonra sağlık problemleri dolayısıyla serbest bırakılan Mustafa ile temasa geçmeye çalıştı. Ancak resmi bir cevap alamadı.

İhvan’ın Haziran 2012’de iktidara gelmesi sonrasında Malik’in pozisyonu güçlendi. İş adamları ve dönemin cumhurbaşkanlığı arasında koordinasyon sağlamak amacıyla Tevasul Derneği’ni ve binden fazla iş adamının mensup olduğu Ebda Derneği’ni kurdu. Kuruluş tarafından yayınlanan bildiriye göre dernek, Ağustos 2011’de rejimi desteklemek ve özel çıkarlar sağlamak amacıyla kuruldu.

Örgütün iktidara gelmesiyle Hasan Malik ve diğer bazı örgüt liderleri, demir ve çimento gibi sabit değerlere sahip stratejik sektörlere yatırım yapmaya başladı. Bu çerçevede Amr Adili, “Müslüman Kardeşler’in ticari faaliyetlerden, büyük ekonomik sektörlere kayma girişimleri olmuştur. Ancak iktidar sürelerinin kısa olması onlara katkı sağlamadı” değerlendirmesinde bulundu.

Malik, eski Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi’ye yurt dışı ziyaretlerinde eşlik edecek yeni bir finansal elit oluşturma yolunda da çaba sarf etti. Bu isimler arasında örgüte mensup olan finans dünyasından yeni yüzler ve eski Cumhurbaşkanı Hüsni Mübarek rejimine mensup olan yüzler de vardı.

Bu faaliyet, tutuklandığında, evinde ele geçirilen çeşitli belgelerde de görüldü. Şarku’l Avsat’ın da edindiği bu belgeler arasında, “2050’ye Kadar Mısır’da Kapsamlı Kalkınma İçin Stratejik Vizyon”, “Kamu Sektörü Eylemlerinin Satışı- İslami Vizyon” ve “Ekonomik Durumu Okumak: Körfez Desteği Mısır Ekonomisini Kurtarabilir mi?” başlıklı üç dosya da bulunuyor.

Ancak Maliki’nin faaliyetleri, Müslüman Kardeşler iktidarının 3 Temmuz 2013 tarihinde devrilmesi sonrasında uzun sürmedi. Tüm iş adamlarının istifası sonrasında Ebda Derneği’nin faaliyetleri donduruldu.

Örgütün devrilmesi sonrasında ortağı Şatır da dahil birinci sınıf liderler hakkında bir dizi güvenlik sorunu yaşandı. Hasan Malik, yüzlerce örgüt lideri gibi cezaevi yolundan kaçınmak üzere yetkililerle iletişime geçmeye çalışarak, Ekim 2015’e kadar Kahire’deki evinde özgürdü.

Bu yetkililer arasında Malik’in bakanlık merkezinde görüşmeye gittiği, dönemin İçişleri Bakanı Tuğgeneral Muhammed İbrahim de bulunuyordu. İbrahim’in bir temsilcisi Malik’i karşılamıştı.

Görüşme sonrasında Malik’in, yetkililerle olan bağlantıları kesildi. İlişkileri, o dönemde cezaevi dışında 3 İhvan lideriyle sınırlıydı. Bu isimler ise tutuklanmadan önce eski bakan Muhammed Ali Beşir, serbest bırakıldıktan sonra Halemi el-Cezzar ve iş adamı Usame Halil’di.

Toplantıların büyük bir kısmında, örgütün sorunları, çok sayıda gencin katıldığı şiddet seçeneği ele alındı.

“Toplumun Yeni Plan Taslağı Üzerine Notlar” Bu, Malik’in 20 Kasım 2014 tarihinde “yabancı bir ülkeyle temasa geçmek” suçlamasıyla tutuklanmadan önce sürekli olarak bir araya geldiği Beşir’in kendisine teslim ettiği dosyalardan biri. Usame Halil de kendisine “Ekonomik Devrim Tırmanışında Bireylerin Görevleri” gibi çeşitli belgeler teslim etmişti.

O dönem boyunca Malik ve örgüt liderleri, örgütün fon ve mülkleriyle ilgili tedbir kararları yayınladı. Ekim 2013’te örgütün ve liderlerinin fon yönetimi hususunda bir komite oluşturmak amacıyla Mısır Bakanlar Kurulu’nun 2013 tarihli ve 1141 sayılı kararı yayınlandı.

Bu durumu takiben Haziran 2014’te komitenin yetkileri genişletilmeden önce örgüt liderlerinin milyonlarca liralık mülkleri hakkında komite tarafından onlarca tedbir kararı yayınlandı.

İhvan’ın mülklerinin listesi oluşturuldu ve 11 Eylül 2018 tarihinde bunlar devlet hazinesine eklendi. Komiteye göre bu listede yaklaşık 1589 örgüt mensubunun ve destekçisinin malı, çeşitli faaliyetler yürüten 118 şirket, 113 sivil toplum kuruluşu, 104 okul, 69 hastane, 33 internet sitesi ve televizyon kanalı bulunuyor.

Müslüman Kardeşler’e yakın bir yatırımcıya göre, bu komitenin kurulması öncesinde de Doğu ve Güney Afrika başta olmak üzere Mısır’ın dışında yeni yatırım ağları inşa etmeye yönelen örgütün liderlerine yönelik tutuklama kampanyaları düzenlendi. Söz konusu yatırımcı, “Örgütün çalışma hacmi, bu ülkeler arasında artış gösterdi. Örgüt liderleri, üst düzey yetkililerle iyi ilişkiler kurdu” dedi.

“Ulusal ekonomiye zarar verme meselesi”, özellikle de bu dönemde ülke dışına para gönderme yolu göz önüne alındığında mallara el koyma kararlarıyla mücadele etmek için örgütteki iş adamlarının başvurduğu araçların daha geniş ve kapsamlı bir portresini çiziyor.

El koyma ve örgüt liderlerini tutuklama kararlarının genişlemesiyle birlikte Malik ve Şatır’dan daha az tanınmış bazı isimler de mali alanda ortaya çıktı. Bu isimler, bankalar yoluyla işlem yapmaktan ve güvenlik açısından takip edilmekten kaçınmak amacıyla yurtdışına para transfer ediyordu.

Bu isimlerin başında ise döşeme ithalatı ve ihracatı alanında faaliyet gösteren kaçak iş adamı Muhammed Salah Muhammed geliyordu. Adli belgelere göre Salah Muhammed, kendi hesabına ve veya örgütteki diğer liderlerin sahip olduğu şirket hesaplarına milyonlarca lira transfer etmek için şirketinin kullanılmasında büyük rol oynamıştı.

29 Ağustos 2017 tarihinde 3 yıl boyunca isminin terör listesine dahil edilmesiyle Kahire Ceza Mahkemesi tarafından hakkında hapis cezası verilen Salah Muhammed hakkında bilgiler mevcut değil. İhvan’dan bir kaynağa göre örgütte sevilen bir iş adamı olan Muhammed Salah Muhammed, zaman zaman çeşitli bağışlarda bulunmuştu.

Her birine tek seferde 10 bin lira ödeme karşılığında Kahire Havaalanında 3 polis yardımcısının yardımı ile Salah, haftalık 50 bin ila 100 bin dolarlık sevkiyat yapmak için yurtdışına seyahat düzenleyen şirketindeki 3 çalışan aracılığıyla yaklaşık 1 milyar lirayı (o dönemin döviz kurlarına göre 130 milyon dolardan fazla) dışarıya taşımayı başardı.

Peki parayı transfer etmek için kullanılan yol neydi? İsmi terör listesinde bulunan ve söz konusu çalışanlardan biri olan 31 yaşındaki Mustafa Hammam, soruşturması sırasında “3 havaalanı personeli ile gümrük idare aracılığıyla herhangi bir arama olmadan ve bir bireyin büyük zarflar içinde taşınacak malları alacağı hususunda anlaşmaya varıldı. Check-in işleminden sonra ise bunlar birimize teslim edilecekti” ifadeleriyle yanıtladı.

Diğer yol, VIP salonunu kullanarak seyahat etmeyi kolaylaştırmak ve söz konusu 3 polis memurundan birinin içeriği belirtmeden valizleri bagaj tarayıcısından geçirmesiydi.

Hammam’a göre bu fonlar, 2014 yılında ithalat ve ihracat şirketindeki personeller aracılığıyla Çin, Arap ülkeleri ve Türkiye’ye transfer edilmeye başlandı ve bu dönemde aktarılan toplam tutar yaklaşık 1 milyar liraya ulaştı.

Şarku’l Avsat’ın haberine göre Mısır makamlar tarafından 8 Ocak 2016 tarihinde Ürdün’e giderken, yaklaşık bir milyon ve 650 bin dolara eşdeğer yabancı para birimleriyle havaalanında tutuklanan Mustafa Hammam, soruşturma sırasında “Konuyu özetlemek gerekirse, yalnızca ticaret ve parasal faaliyetler çerçevesinde para kaçakçılığı alanında çalışıyorum. Herhangi bir grupla ilişkim yok” açıklamasında bulundu.

İhvan‘dan bir kaynak, “Milyarlarca liralık yatırımlarla uğraşan adamlar, likit para transferi fikrinden daha sofistike yollarla başarı sağlarken, örgüt içerisindeki finans adamlarının çoğu, geleneksel kaçakçılık yöntemlerini kullandı” dedi.

Ağustos 2015’te yerel bir gazetecilik soruşturması yayınlandı. Örgütün finansal liderlerinden biri ve eski Müslüman Kardeşler mürşidi Memun el-Hudaybi’nin torunu olan iş adamı Safsan Sabit’in sahibi olduğu şirketin mallarını Virjin Adaları’ndaki bir başka şirkete devretmeyi başardığı açıklandı. Bu şirketler tarafından “işletme kolaylığının yanı sıra vergi ayrıcalıkları ve tam gizlilik” gibi bazı imtiyazlar sağlandığı belirtildi.

Bu girişimlerin yanı sıra iş dünyasına karışan örgüt liderleri, paralarını yurt dışına kaçırmak için özellikle de 30 Haziran 2013 tarihinde örgüte karşı yapılan gösterilerden birkaç ay önce başka yollara da başvurdu.

Müslüman Kardeşler’e mensup bir iş adamının sahip olduğu bir şirketin hukuk danışmanı, “Örgütün ticari faaliyetlerinde bulunan liderleri, paralarını yurtdışına transfer etmek için bankacılık sektöründen uzmanlara başvurmaya başladı” dedi.

İhvan liderlerinin mallarını yurtdışına taşıma yolarındaki bu farklılık, her birinin farklı yetenekleri duaları ve iş hacmiyle bağlantılı. Örgütün 3 nedenden dolayı Afrika ülkelerine para transferini tercih ettiğini belirten Amr Adili, “İlk olarak özellikle de dünyadaki siyasi İslami örgütlere bağlı yatırımcılar açısından bu ülkeler, terör finansmanıyla ilgili kısıtlamaları aşmak için daha fazla alana sahip” ifadelerini kullandı. “Afrika, yasadışı faaliyetlerin yerelleştirilmesi için geleneksel bir alandır ve takip burada sınırlıdır” diyen Adili, son sebebin ise bu ülkelerdeki yetkililerle yakın ilişkiler kurma kolaylığı olduğuna dikkati çekti.

Ancak Müslüman Kardeşler’in mülklerine el koyma faaliyeti, örgüte son vermeyi başarabildi mi? Adili, bu soruya yanıt olarak, “Geçmiş deneyimlere dayanarak, bu faaliyetlerin etkisi geçicidir ve uzun vadeli olmayacaktır” ifadelerini kullandı.

İlgili Haberler



Editörün Seçimi

Multimedya