​İran’da akaryakıt protestoları yayılırken bazı milletvekilleri zamların parlamentoda gözden geçirilmesine çalışıyor

​İran’da akaryakıt protestoları yayılırken bazı milletvekilleri zamların parlamentoda gözden geçirilmesine çalışıyor

Pazar, 17 Kasım, 2019 - 08:00
Tahran’da dünkü protesto gösterilerinden bir kare (AFP)
Tahran-Londra/Şarku’l Avsat
İran’da yakıt fiyatlarındaki büyük zamma karşı Çarşamba günü başlayan protesto gösterileri, gün geçtikçe ülkenin dört bir yanına yayılıyor. Akaryakıt fiyatlarına yapılan yüzde 50'lik ani artışın ardından başlayan protesto dalgası ülkenin birçok şehrine ulaştı.

Al Arabiya kanalının aktardığı bilgilere göre Cuma günü Sircan şehrinde 1 kişi, Hürremşehr’de biri çocuk 4 kişi, Tahran, Şiraz, İsfahan, Behbehan, Kerec ve Ahvaz'da ise 1’er kişinin güvenlik güçlerinin silahlarından çıkan kurşunlarla ölmelerinin ardından protesto gösterilerinde ölenlerin sayısı 12’ye yükseldi.

Başkent Tahran'ın çeşitli bölgelerinde, güvenlik güçleri ile lastik yakarak sokakları kapatan göstericiler arasında şiddetli çatışmalar yaşandı. Tahran'ın güneyindeki protestocular, İran Dini Lideri Ali Hamaney’in resimlerini yakarken, Ahvaz'da bir güvenlik merkezi ve çok sayıda benzin istasyonu ateşe verildi.

İran resmi haber ajansı IRNA’nın haberine göre Dorud, Germsar,  Gürgan, İlam, Kerec, Hürremabad, Mehdişehr, Kazvin, Kum, Senendec, Şahrud ve Şiraz şehirlerinde dün yeni protesto gösterileri yapıldı. İRNA söz konusu şehirlerde bazı sürücülerin yol ortasında kontak kapatarak ve trafiğin durmasını sağlayarak yeni akaryakıt fiyatlarını protesto ettiler. Cuma günü aralarında Bircend, Bender Abbas, Geçsaran, Ahvaz, Abadan, Hürremşehr ve Mahşehr’in bulunduğu bazı şehirlerde protesto gösterileri yapıldı.

Sircan’da da ‘büyük bir kitlenin katılımıyla’ protesto gösterilerinin gerçekleştiğini belirten İRNA, burada göstericilerin benzin istasyonlarını yakmaya çalıştıklarını, ancak polisin müdahale ettiğini aktardı. Protestoların trafiğin durdurulmasıyla sınırlı kaldığını aktaran ajans, onlarca göstericinin benzin istasyonları ve petrol tanklarını ateşe vermeye çalıştıklarını kaydetti. İranlı Öğrenciler Haber Ajansı (ISNA) ise şehir idaresi sözcüsünün, “Polis ve İran Devrim Muhafızları Ordusu’ndan güçler, protestolara müdahale etmek zorunda kaldılar” şeklindeki açıklamasını aktardı.

Öte yandan İranlı yetkililer sert bir dille uyardıkları protestocuları güvenlik güçlerinin güç kullanarak müdahale edeceği şeklinde tehdit ederken bazı milletvekilleri, parlamentoyu ve hükümeti akaryakıt fiyatlarındaki artışı incelemek üzere ikna etmeye çabaladıklarını duyurdular. Hükümetin akaryakıt zammı kararını protesto eden bazı milletvekilleri, tartışmalı adımın yeniden gözden geçirilmesi için parlamentoya yasa tasarısı sunacaklarını belirttiler. İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı Mücteba Zünnur, kendisinin ve parlamentodaki diğer muhalif milletvekillerinin akaryakıt zamlarının parlamentoda görüşülmemesi nedeniyle fiyat artışı kararına karşı çıkacaklarını söyledi. İran merkezli ‘PressTV’ tarafından aktarılan açıklamalarında Zünnur, “Bugün parlamentonun ilk çalışma saatlerinde telefonla görüştüğüm çok sayıda milletvekiliyle birlikte hükümetin akaryakıt zammı kararının iptali veya askıya alınmasını talep edeceğiz” ifadelerini kullandı.

Protestoculara yönelik tehditler

İran Genel Başsavcısı Muhammed Cafer Muntazeri, “Bozguncular, yurt dışından organize ediliyorlar. Eylemleri yasadışı ve suç işliyorlar. Bozgunculara karşı gerekli önlemleri alacağız” diye konuştu. İSNA’nın aktardığı açıklamalarında Muntazeri vatandaşlara bozgunculardan uzak durmaları ve böylece cezalandırılmaktan kaçınmaları tavsiyesinde bulundu.

İran Genel Başsavcısı açıklamalarına şöyle devam etti;

“Aziz milletimizin kendini, devlete ve halka karşı olduklarını açıkça gösteren birkaç bozguncudan ayıracağına kesinlikle eminim. Kamu düzenini bozmaya çalışanlara karşı mücadele, iç güvenlik güçlerinin işbirliği ve halkın dikkatiyle gerçekleştirilecektir. Aynı şekilde yargı, kamu düzenini ihlal eden veya halkın istikrarını baltalayan herhangi bir bozgunculuğu net bir tavırla ele alacaktır. Halkın kaosun üstesinden gelebilecek en iyi güç olduğuna inanıyoruz.”

Diğer yandan İranlı yetkililer, hükümetin ülkede devam eden ekonomik kriz nedeniyle akaryakıt fiyatlarında artışa gitmesi ve zam kararını açıklamasının ardından yaşanan gelişmeleri değerlendirmek için başkent Tahran'da özel bir oturumda bir araya geldiler. İRNA’nın Cumartesi günü aktardığı bilgilere göre Cuma akşamı ülkedeki bazı şehirlerde hükümetin ani zam kararı protesto edilirken hükümet yaptığı değişikliği, ABD'nin boğduğu ülke ekonomisindeki yüzde 9’luk daralmayla başa çıkmak için temettüleri geçim sıkıntısı çeken ailelere dağıtılacak bir ‘tedbir’ olarak niteledi. Ancak bu adım, özellikle önümüzdeki Şubat ayında gerçekleşmesi planlanan yasama seçimlerine aylar kala yapılan değişikliğin zamanlamasıyla ilgili sosyal ağlarda ve siyaset kulislerinde eleştirilere ve bölünmelere neden oldu. İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani Aralık 2018’de de benzin fiyatlarını artırmaya çalışmıştı. Ancak İran parlamentosu, tasarruf tedbirlerinin dayatılmasından kaynaklanan benzeri görülmemiş protesto gösterileri nedeniyle kararı onaylamadı. İran’da Cuma gününden itibaren akaryakıt fiyatlarındaki yüzde 50 ve üzeri zamlar uygulanmaya başladı. Hükümetin bu adımı, artan yakıt tüketiminin ve yaygınlaşan kaçakçılık faaliyetlerinin neden olduğu maliyetli sübvansiyonları azaltmayı amaçlıyor. Ulusal Petrol Rafineri ve Dağıtım Şirketi tarafından yapılan açıklamaya göre yakıt kartı olan herkes, her ay satın alınan ilk 60 litre benzin için litre başına 15 bin İran riyali (yaklaşık 13 sent) daha sonra her litre başına ise 30 bin riyal ödemek zorunda kalacak.

Fiyat artışının gerekçeleri

Daha önce devlet tarafından sübvanse edilen bir litre benzinin fiyatı 10 bin riyaldi (9 sentten daha az). Bununla birlikte yakıt kartı uygulaması, hükümetin yakıt sübvansiyon sistemini gözden geçirmek ve yaygınlaşan kaçakçılığa son vermek amacıyla ilk olarak 2007 yılında tanıtılmıştı. Cumhurbaşkanı Ruhani, bu tedbirlerle elde edilen gelirin yaklaşık 60 milyon İranlıya fayda sağlayacağını açıkladı. İRNA, haberinde düşük akaryakıt fiyatlarının 80 milyon nüfuslu ülkede günlük ortalama 90 milyon litre olan akaryakıt tüketimine ve günlük 10 ila 20 milyon litre yakıt kaçakçılığı yapılmasına neden olduğunu aktardı.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı ve Bütçe ve Planlama Kurumu Başkanı Muhammed Bakır Nobaht İRNA’ya yaptığı açıklamada, söz konusu tedbirlerle 300 milyar riyal (yaklaşık 2.3 milyar euro) gelir elde edileceğini ve ilk ödemelerin önümüzdeki hafta veya on gün içinde yapılacağını belirtti. Cumhurbaşkanı Ruhani ise gelirlerin devlet hazinesine gitmeyeceğinin altını çizdi. Bununla birlikte Nobaht, zam kararını, Cumhurbaşkanı, Meclis Başkanı ve Yargı Erki Başkanı’nın yer aldığı Ekonomi Koordinasyon Yüksek Konseyi tarafından alındığını vurguladı.

İran'daki enflasyon oranları şuan yüzde 40'ı aşmış durumda. Uluslararası Para Fonu (IMF) ülke ekonomisinin bu yıl yüzde 9 ve 2020'de ise yüzde 0 daralmasını öngörüyor. Bununla birlikte Washington’ın geçtiğimiz yıl 2015 yılında büyük güçlerle imzalanan nükleer anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmesi ve Tahran’a sert yaptırımlar uygulaması nedeniyle yerel para birimi dolar karşısında büyük değer kaybetmiş bu da ülkedeki kaçakçılık oranlarında artışa sebep olmuştu.

Cumhurbaşkanı Ruhani, hükümete yapılan benzin fiyatlarının bölgedeki diğer ülkelerdeki fiyat artışına yakın seviyelere yükseltilmesi çağrılarına karşılık alamadığını ve bu durumun enflasyonda artışa neden olduğunu söyledi. Buna karşın muhafazakar siyasetçi Ahmet Tukli Twitter hesabından yaptığı değerlendirmede bu zamla sadece devletin kendi yükünü halka yükleyeceğini belirtti. Reformist siyasetçi Mustafa Taczade ise yaptırımların yanı sıra yüksek enflasyon ve işsizlik oranlarıyla birlikte yakıt fiyatlarında artışa gitmenin ‘kötü bir tercih’ olduğunu söyledi.

Editörün Seçimi

Multimedya