Sudan’da anayasa belgesindeki değişiklikler görüşüldü

Sudan’da anayasa belgesindeki değişiklikler görüşüldü

Cumartesi, 5 Ekim, 2019 - 15:15
Sudan’da anayasa belgesinin imzalanmasının ardından yapılan kutlamalar. (AFP)
İstanbul/Şarku’l Avsat
İsmail Muhammed Ali

Sudan’da 39 ay olarak belirlenen geçiş dönemine yönelik hazırlanan resmi anayasa belgesinin imzalanmasından bu yana 46 gün geçti. Buna rağmen belgenin iki nüshasının var olduğuna dair bilgilerin yayılmasının ardından geçmiş dönemde önemli bir yasal ve politik tartışma yaşandı. Zira söz konusu nüshaların birinin Yüksek Yargı Konseyi tarafından ortaya koyulan 70 maddeden, diğer nüshanın ise 78 maddeden oluştuğu belirtiliyor. Bu çerçevede ilk nüsha uyarınca başsavcının, başsavcı tarafından atandığı, ikinci nüshada ise Egemen Konsey’e başhâkîm ve başsavcıyı birlikte seçme yetkisi verildiği aktarıldı.

Söz konusu iki nüsha da Egemen Konsey ile Bakanlar Kurulu’na Yasama Konseyi ile ilgili anayasa belgesi maddelerini değiştirme yetkisi veriyor. Bunların yanı sıra Sudan’da ilerleyen saatlerde yeni bir başhakim ve başsavcı atanması bekleniyor.

Anayasa usulü

Şarku'l Avsat'ın Independent Arabia’dan kaynaklı haberine göre, Avukat Haydar Abdurrahman “Anayasal belgede yapılan değişiklikler, kesin anlamda bir değişiklik olarak kabul edilemez” dedi. Belgenin, imzalandıktan sonra değiştirildiğini söyleyen Abdurrahman açıklamasını şöyle sürdürdü:

“Bu değişiklik, usule göre yanlıştır. Çünkü değişikliğin nasıl yapıldığı hususunda anayasa belgesi metnine aykırıdır. Bu durum anayasaya itiraz edilebileceği ve bazı metinlerin geçersiz kılınacağı hususunda endişelere neden oluyor. Siyasi açıdan bir değişiklik devrimci güçlerin lehinedir. Müzakerecilerin ve Taslak Komitesi’nin hatalarını gidermek üzere başhakim ve başsavcının atanmasına dair önemli bir meseleyi ele almaktadır. Zira bir metnin yokluğu da devrimci güçlere bu iki pozisyonu tayin etme hakkı verir. Söz konusu belgenin imzalanması sonrasındaki değişiklik, Egemen Konsey ve Bakanlar Kurulu arasındaki ortak bir toplantıda kabul edilmesinin ardından yasaldır. Bu aşamada, Anayasa Komisyonu’nun geçiş dönemini yönetmesi için bir alan söz konusu değil. Bu durum, mevcut belgenin, anayasa olarak kabul edilmemesinden, aksine yalnızca geçiş dönemini yöneten bir belge olarak kabul edilmesinden kaynaklanıyor. Geçiş döneminin sonunda ülke anayasası belgedeki metinler de dahil Anayasa Komisyonu’nun himayesinde hazırlanmalıdır.”

 Abdurrahman ayrıca, Sudan halkının yakın gelecekte arzu ettiği kalıcı bir anayasa taslağını hazırlarken, halk referandumunun gerekli olacağına da dikkati çekti.

Tutarsızlıklar ve hatalar

Özgürlük ve Değişim Bildirgesi Güçleri’nin (ÖDBG) teknik komite üyesi olan üst düzey 3 avukat Tac es-Sir el-Habr, Kemal el-Cuzuli ve Muhammed el-Hafız, komite üyeleri İbtisam es-Sanhuri ve Satıh el-Hac’ı anayasa belgesindeki hatalardan sorumlu tuttukları bir bildiri yayınladı. Bildiride, söz konusu iki komite üyesi ayrıca, farklı taraflar aracılığıyla insanlar tarafından dolaştırılan çok sayıda anayasa belgesi taslağının mevcudiyeti dolayısıyla da eleştirildi. Bildiride,” İmzalananlar konularla ilgili taslaklar ve tutarsızlıkları ele almak; teknik komite tarafından profesyonellik eksikliğini sorgulamak için büyük bir alan oluşturdu. İki farklı belgenin var olması, ikinci belgeyi değiştirmeye dair çeşitli sorulara yol açtı ve ‘belge imzalandıktan sonra müzakere kapısı açık mıydı?’ sorusunu gündeme getirdi” ifadeleri yer aldı. Teknik komitenin, ‘söz konusu belgelerle ve müzakere tarafları arasındaki dolaşım şekilleriyle ilgili’ olası hatalara neden olduğu belirtilen bildiride, “Vatanın çıkarları için çaba gösteriyoruz. Ancak ÖDBG’nin bu deneyimlerden faydalanması gerekiyor. Aynı zamanda önemli meselelerin, toplumsal diyalog için halkın önüne koyulması, hatalı olanın hatasını kabul etmesi ve reform yapılması gerekiyor” denildi.

Yasaların yürürlüğe girmesi

Aktarılana göre belgenin maddeleri, iptal edilmeden ve değiştirilmeden yasaların yürürlükte kalmasını şart koşuyor. Maddeler yargı, başsavcı, komite ve eski rejimin gölgesinde yayımlanan tüm yasalarla ilgili çeşitli yasaları da içeriyor. Gerekli değişiklikler yapılmadan ve bazı yasalar yürürlükten kaldırılmadan da herhangi bir görev yerine getirilemiyor. Aynı şekilde yasaların anayasa hükümleriyle tutarlı olması için değişikliğine gidilen 1956, 1973, 1985 ve 2005 yıllarındaki eski anayasa belgelerindeki Sudan tecrübelerinden henüz fayda sağlanmadı.

Açıklama ve sadeleştirme

Özgürlük ve Değişim Bildirgesi Güçleri’nin hukuk komitesi üyesi olan İbtisam es-Sanhuri, anayasa belgesinin Bakanlar Kurulu’na tüm yetkileri verdiğini, yalnızca uygulanmaya koyulmasının beklendiğini açıkladı. Sanhuri, bu belgenin anayasal meşruiyet hakkında insanların konuştukları meseleleri de değiştirdiğine dikkati çekti. Belgenin herkesin anlayabilmesi için açıklanması ve sadeleştirilmesi gerektiğini belirten yetkili, belgenin yalnızca ÖDBG güçlerini değil tüm tarafları kapsadığını vurguladı. İbtisam es-Sanhuri, hukuk komitesindeki bazı kısıtlamalardan dolayı şahsen şaşkınlık yaşadığını kaydetti.

Sanhuri ayrıca söz konusu dönemde Askeri Geçiş Konseyi ile müzakere seçeneğinin büyük çoğunluğun seçimi olduğunu belirtti. “Müzakere, devrimin ortaya koyulduğu düzlem hususunda başarı getirdi” ifadesini kullandı.

Editörün Seçimi

Multimedya