Meçhul filozof Bernard Williams

Meçhul filozof Bernard Williams

Çarşamba, 24 Nisan, 2019 - 09:30
Tevfik Seyf
Suudi yazar ve düşünür
Bir süre önce modern İngiliz filozofu Bernard Williams ile tanıştım ve  kitapları, çalışmaları ile geç tanışmış olduğum için çok üzüldüm.

Arapçaya çevrilmiş bir yazısına veya kitabına rast gelmediğimde ise daha çok üzüldüm. Sanırım hiçbiri Arapça’ya çevrilmemişti ki Arap okurlar arasında görüşlerine çok az yer verilmesinin nedeni de büyük olasılıkla budur.

Williams ile tamamen tesadüf eseri tanıştım. Bir keresinde var olduğunu iddia ettiğim ve içerik olarak, bütün insanların değer, zihni ve manevi becerilerinde birbirlerine denk, yine –bu temele dayanarak- hak ve yükümlüleklerde eşit oldukları bir gerçeklikten bahsetmiştim. Bu da –mantıksal olarak- şunu gerektiriyordu: İnsanlara karşı davranışımızlarımızda herhangi bir ayrımcılığın geçerli bir nedeni olmalıdır. Aksi takdirde kendisi doğru olan bu temele aykırıdır.

Bunun bütün insanlar tarafından kabul edilmiş ve üzerinde uzlaşılmış bir iddia olduğunu düşünüyordum. Ancak bu varsayımımın yanlış olduğu ortaya çıktı. Çünkü bu iddidan bahsetmemin üzerinden birkaç dakika geçmeden katılımcılardan biri söz alarak insanlar arasındaki eşitliğin gerçekten var olan bir gerçeklik olduğunu kanıtlamam konusunda bana meydan okudu. Kendisi ile tartışmaya başladığımda ise yenemeyeceğim ve başa baş mücadele edemeyeceğim güçlü bir savaşçı olduğunu gördüm.

Bu tartışma bana bilhassa bu konularda, yani eşitliği, kanıtlarını göz ardı ederek doğru olduğunu varsaydığımız etik bir yargı, kabul etmeleri için insanlara çağrıda bulunduğumuz bir değer olarak değil de, gerçek dünyada var olan bir gerçeklik olarak kabul etme konusunda ne kadar cahil olduğumu gösterdi. Burada bu tür tartışmalara ne kadar borçlu olduğumu da işaret etmek isterim. Çünkü bu tartışmalar beni, zihnimin meçhul bölgelere açılmasını sağlayarak daha önce bu dünyada var olduğunu hayal bile edemediğim konuları düşünmeye ve araştırmaya teşvik etmiş, onlara yaklaşma ve kapılarını çalma şansını vermiştir.

Sözün özü; bu tartışma beni bu konuyu, yani eşitliği araştırmaya sevk etti. Bu araştırmam sırasında iki ABD’li araştırmacıya ait olan ve önemli bir bölmünü eşitlik düşüncesinde “descriptive equality” yani tanımlayıcı eşitlik adını verdikleri şeyi açıklamaya ayırdıkları bir kitap elime geçti. İşte Bernard Williams ile de bu kitap sayesinde tanıştım. Neredeyse bitirmek üzere olduğum kitabı bir kenara bırakarak bu filozofun eserlerine yöneldim. Çünkü onun algı ve düşüncelerin dış yüzünü aşma, insanları birbirine bağlayan ilişkileri tanımlama, “insan olmanın ve bütün insanların sizin gibi insan olmasının” anlamını araştırma, insanları bir doktor, kadın, genç, yakışıklı, cahil ya da komünistten önce sizin gibi bir insan olarak görmenizi, onlarla sizin aranızda akıl, acı duyma, sevme, bir şeyler inşa etme ve iyilik yapma gibi ortak vasıfları olduğunu kabul ederek bu çerçeveden onlara bakmanızı sağlama konusundaki göz alıcı yeteneği dikkatimi çekmişti.

2003 yılında hayata veda eden Williams, analitik felsefenin önde gelen isimlerindendi. Bunun yanında bir ahlak filozofu olarak da tanınıyordu. Gençliğinden itibaren üyesi olduğu İşçi Partisi’nin siyasi vizyonunun geliştirilmesine katkıda bulunmuş, bugün eşitlik ilkesinin en belirgin siyasi tezahürü olan “fırsat eşitliği” düşüncesinin geliştirilmesi konusunda yapılan tartışmalara etkin bir şekilde katılmıştı.

Williams’ın görüşleri ile ilgili soru işaretleri yaratma ve ardından bunları tahlil edierek yanıtlama gücü beni kendisine hayran bıraktı. Görünüşe bakılırsa Williams çevresinde de bu özelliği ile tanınıyordu. Zira dostu Adrian Moore onun hakkında şöyle yazmıştı: 

“Williams, muhatabının sorularını öngörme ve o daha sorularını sormadan yanıtlarını hazırlama yeteneğine sahipti.”

Bu satırları, okurların dikkatini Bernard Williams’ın çalışmalarına çekme ümidiyle yazıyorum. Belki bu sayede birinin gayrete gelerek bilhassa ahlak felsefesi meselelerinde Arap okura çok şey katacağını düşündüğüm bu filozofun çalışmalarını Arapça’ya çevrilmesine vesile olabilirim.

DİĞER KÖŞE YAZILARI

Editörün Seçimi

Multimedya